Namen en Nummers, een tijdelijk monument voor een oneindig verlies

Je kunt twee keer sterven: als je sterft en als je naam niet meer wordt genoemd. Duizenden en duizenden joden zijn uit Amsterdam gedeporteerd en gedood. Namen en Nummers, maar vooral vele vrijwilligers, buurtgenoten, en nabestaanden, brengen velen van hen symbolisch weer thuis. Hun namen zullen nooit vergeten worden.   

De afgelopen 8 jaar tijd zijn 2.800 weggevoerde joden uit de Oosterparkbuurt in Amsterdam-Oost dankzij Namen en Nummers symbolisch weer thuisgebracht. Deelnemers ontfermen zich op 4 mei elk over één van de slachtoffers en doorlopen ‘met hen’ een ritueel parcours. Want dat is het, een ritueel kunsttraject.

Het Tijdkantoor is de plek waar het allemaal begint. Daar krijgt iedereen rituele tijd die nodig is om iemand thuis te brengen. Deelnemers kiezen een naam van een joods slachtoffer uit het Archief en maken voor hem of haar een naambordje. Daarmee wordt de naam vereeuwigd en is de eerste belangrijke stap gezet. Via een tocht langs het Spoor wordt het naambordje op hun eigen adres in het tijdelijke Stratenmonument gelegd, een grote plattegrond van de buurt. Zo komen ze weer thuis, symbolisch. Het is de enige optie, ze horen bij ons en onze pijnlijke geschiedenis. 

 

Klaar?

Voor wat het Stratenmonument rond het Amsterdamse Kastanjeplein zeker. Met het laatste bordje voor Jonas Salomon van der Zijl uit de Vrolikstraat heeft Job Cohen het Namenmonument op 4 mei 2020 voltooid. Alle 2800 joodse slachtoffers uit de buurt zijn individueel herdacht met een naambordje ‘thuisgebracht’. 

Vanwege de corona-pandemie is de herdenking in 2020 op een alternatieve manier uitgevoerd. Niet op het Kastanjeplein, maar bij de deelnemers thuis zijn de naambordjes gemaakt en overgebracht naar het eiland Pampus. Op de grens van land en water, zonder publiek, is het complete Stratenmonument ritueel voltooid.

En alle 2800 naambordjes, zijn stuk voor stuk gefotografeerd en door vrijwilligers bij de naam van het slachtoffer op joodsmonument.nl geplaatst. Voorbeeld van het naambordje voor Eliazer Bas

Door!

Het thuis maken van de naambordjes pakte zo verrassend goed uit, dat we besloten Namen en Nummers landelijk verder te ontwikkelen. Hoe mooi is het om álle 104.000 Nederlandse holocaustslachtoffers persoonlijk te herdenken met Namen en Nummers.NL?

Effect

Intiem maar ook confronterend. Deelnemers nemen bewust de tijd om stil te staan en de waan van alledag even los te laten. Ze ondergaan een ritueel in verschillende stappen. Hun creativiteit wordt aangesproken, ze werken zelfs mee aan een groeiend kunstwerk. Dat is wat Namen en Nummers is: vernieuwend, verdiepend en vanuit de kunst ontwikkeld.

Het raakt aan menselijke gevoelens als angst voor verdrukking en verlies van vrijheid. Het sluit aan bij de generatie van nu. De ijzersterke symboliek raakt diep en heeft een helend effect.

Kunstproject

‘Uit het donker naar het licht’ is het leidmotief van artistiek leider Ida van der Lee. Alles wat er niet mag zijn, wat taboe is, dat weggestopt is, kan rekenen op haar aandacht. Het ritueel is op een zorgvuldige manier door de kunstenaar ontwikkeld en vormgegeven. Namen en Nummers is een kunstproject dat wordt gedragen en uitgevoerd door het Buurtcomité, de gemeenschap en vele vrijwilligers.

Rituele kunst en story-telling gaan hierbij hand-in-hand. Er worden oorlogsverhalen uit Amsterdam-Oost voorgelezen, nieuwe verhalen (Namen en Nummers maakt veel tongen los) worden geplaatst op de website Het geheugen van Oost. Muzikanten spelen tijdens het dagritueel en ’s avonds beëindigen zo’n vijftig zangers het ritueel.

Programma 2021

Komend jaar, 2021 wordt een bijzonder jaar. We ronden het lokale project Namen en Nummers af op en rond het Kastanjeplein in de Amsterdamse Oosterparkbuurt. En … we gaan van start met Namen en Nummers NL het landelijke vervolg. Ook wordt er gewerkt aan een publicatie die in april verschijnt. 

Namen en Nummers op het Kastanjeplein

Nog eenmaal leggen we het Stratenmonument met de 2800 naambordjes uit in de Amsterdamse Oosterparkbuurt. Gezien de corona is het niet zeker of dit op het Kastanjeplein kan. Wel maken we een wandeling door de buurt en markeren plekken met verhalen en beelden. Door een 40-45 bril kan de buurt beleefd worden.

Publicatie

De publicatie en handleiding ‘Acht jaar Namen en Nummers’ verschijnt in april. Ida van der Lee beschrijft hierin de ontwikkeling van het ritueel. Diverse auteurs laten er hun licht op schijnen. Joanna Wojtkowiak, cultureel psycholoog aan de Universiteit voor Humanistiek schrijft vanuit het rituele perspectief; historicus Daniel Metz, vanuit de herdenkingstraditie en kunsthistoricus Michael van Hoogenhuyze belicht het kunstaspect. In de publicatie nemen we ook een groot aantal naambordjes op die gemaakt zijn en waar een verhaal aan kleeft. Ook zijn betrokkenen geïnterviewd. 

Namen en Nummers NL, het landelijke vervolg

Namen en Nummers wordt doorgezet naar andere Amsterdamse buurten en andere steden, zodat uiteindelijk álle 104.000 joodse holocaust-slachtoffers individueel worden herdacht. Iedereen kan overal een slachtoffer herdenken en thuis een naambordje maken. Met de website NamenEnNummers.NL, die nu in de maak is, als digitale gids, kun je alleen of met het hele gezin of de buurt aan de slag.

Doe je mee?

Ook jij mag je ontfermen zich over een van de slachtoffers. Je kunt je verdiepen in deze persoon door digitale bronnen na te slaan. Hoe groot was het gezin? Welk werk deden ze? Woonden ze in een groot of juist klein huis en hadden ze het niet breed. Met jouw creativiteit en verbeelding maak je vervolgens een mooi naambordje en kun je misschien het woonadres van het slachtoffer bezoeken en zelfs aanbellen om hen te informeren en om toestemming te vragen of er op 4 mei bij het huis het naambordje met het verhaal zichtbaar gemaakt mag worden.

Je kunt een foto van het gemaakte naambordje de naam van het slachtoffer op joodsmonument.nl uploaden. En het is misschien een goed idee om dit naambordje niet alleen maar met jouw familie, vrienden of buren te maken.

Op 4 mei met de buurt

Op 4 mei kunnen de naambordjes die in jouw buurt zijn gemaakt samen gebracht worden. Hier kan een herdenking om heen ontworpen worden. Misschien met muziek of met verhalen. Dit jaar gaan de Blasius- en Swammerdamstraat, de Kraaipanstraat iets organiseren. Ook het Amsterdam Museum doet mee en in Tilburg en Dordrecht zijn ze ook al actief.  Iets voor jou buurt of stad? Laat het weten.

Video’s

Video’s: Lucas van Royen (10 min) | Jeanette Groenenwoud (10 min)  | Ruby Greeve  (3 min) Amsterdams 4 en 5 mei comité  (1 min) | Studenten HvA (2:30 min) | Joep Bajema (3:18 min)Blogs:  Bertine Verloop, Nationaal Comité 4 en 5 mei  |  Amerikaanse schrijfster Mary Fillmore | Amerikaanse schrijfster Mary Fillmore 2.

 

attributen 7Credits 2012-2020

Financiering Amsterdams Fonds voor de Kunst, The Art of Impact (Mondriaanfonds), VSBfonds, Fonds voor Oost, crowdfunding Voor je Buurt,  gemeente Amsterdam (Stadsdeel Oost, Kunst en Cultuur, Burgerschap en diversiteit, Amsterdams 4 en 5 mei comité), Cloverleaffoundation, Ars Donandi – Koster-de Wolff fonds.

Zakelijke en artistieke leiding Ida van der Lee. Zangperformance 2014 – 2016:  Nicoline Snaas met zangkoren: Angels o.l.v. Tatiana Lina, Din Jin o.l.v. Marjan Linnenbank, Op Reis o.l.v. Jetta Starreveld, Vocal Group Bant o.l.v. Ronald Becker, Tell Mama o.l.v Nicoline Snaas, Women’s Company o.l.v. Marjan Politiek, Hebrew Groove o.l.v. Noam Vazana, Gaia and Friends en Ellacapella o.l.v. Astrid Louwers. Dans Mati Elias, Viool Anti von Klewitz en Sander Hoving. Bas Sven Schuster. Linnaeuskoor. Zangperformance 2018 en 2019 o.l.v. Emma Rekers. Deelnemende kunstenaars Thérèse van de Berg, Liesje van den Berk, Carla Budding, Klaartje Dullemond, Esther Eij,  Belle van Heerikhuizen, Lieke van Hoogenhuyze, Simone de Groot, Isa ten Haeff, Carla Hoekenga, Cathelijn van Goor, Pavel van Houten, Arletta Kaper, Wendela Kloosterman, Itie Langeland, Saskia Laurant, Mechtild Prins, Joanne Swaan, Petra Veenstra, Moving Arts Projects ( Diane Elshout, Janine Toussaint, Noud Verhave), Mattie van de Worm. Vrijwilligers: Aad Hekker, Amos Frank, Anita Manshanden, Anna Hekker, Anja Slagt-Koning, Anne Berk, Anne Goossensen, Anne van Oudheusden-Stodel, Anne Marieke Kussendrager, Annemiek Bakker, Annette Wensink, Arja Broere, Arthur Montanus, Aurea Fernandes, Bas van Waard, Bernadette van der Louw, Bert Runhaar, Bert Vuurberg, Biem Vlaming, Bill Wei, Caecilia van der Drift, Corine Weerman, Carolien van Oenen, Catherine Jonkhoff, Catherine van Lingen-Thiébaut, Cecile Clappers, Channa All, Chelly Hartog, Claudia van Dijk, Daphne Meijer, Denise Payne, Dido Mirck, Ebru Altinbaş, Edmond de Ru, Eleonoor van Beusekom, Eline Arisse, Ellen Kaptijn, Ellen Mulder, Ellen Ros, Elly Overman, Elsbeth Fontijn, Emily Ijzerman, Emmie Leenen, Emmi Schumacher, Erik Kemp, Erin van Alten, Esther van Bavel,  Eva Wessel, Farhad Fahali, Fleur Botman, Francis Borst, Frans Janssen, Freddie Walker, Frits Wegenwijs, Froukje Dijkshoorn, Geesje Tomassen, Gerdi Nauta, Gerrie Buijze, Grady van den Bosch, Hanneke van der Louw, Hans Elsinga, Harmen Snel, Hatice Tumer, Heather Kurzbauer, Hedwig Speulman, Hella de Groot, Henriette van der Waal, Ieke Ginjaar, Inge Wildschut, Isabelle Schuurmans, Jaap Slagt, Jack en Alice de Groot, Jan Visser, Jansje Stodel, Jeltje Gordon-Lennox, Jo Haen, Joanna Wojtkowiak, Joemie Moes, Joep Bajema, Jolande Gietema, Jose Dekker, Jose Taekema, Judith Ensel, Jane Ment, Ko Oelslager, Karin Roest, Kiki Biel, Kirsten de Wit Leidy Visser, Lia Rijnhart, Lida van Dijk, Lies Bierenbroodspot, Liesbeth Stoute, Liesbeth Weinans, Lilian de Bruijn, Liz Hathway, Lucas van Royen, Magdalena Koopmans, Marella Karpe,  Margareth Iping, Margreet Kooistra, Marian Iping, Marian van Kleinwee, Marieke van Eijkelen, Marike Soeterik, Margriet Minnema, Marja aan ‘t Goor, Marijke Kienstra, Marjolijn Heijnen, Marleen van Ark, Martin Verbeet, Martine van Erkel, Mayke Vullings, Meike Genee, Mieke Richter, Mieke Vergeer, Mijke de Hartog, Mirjam Gerritsen, Mirjam Makkenze, Monique Thoonsen, Nicoline van der Heijden, Nini van Driel,  Noor Karpe, Oksana Khrebtova, Olaf Ernst, Peter Düker, Peter Kersbergen, Pierre de Boer, Reiny van Twillert, Rene Philippus, Riky Smid, Rinske Bosch, Rita Rutten,  Roelie Boon, Rosa Vendel, Saskia Boot, Sietske Kemp, Simone Manuputty, Sivan Schuurmans, Soxna Fall, Suzanne Esser, Suze de Lang, Sylvia van Steenis, Tanja Malessy, Tim van Alten, Timo Gilhuis, Tonny van der Lee, Trix Reijn, Wendela Kloosterman, Wout van Dishoeck.

Catering: Mahwash Aziz. Films:  Amsterdams 4 en 5 mei comité, Jeannette Groenenwoud, Joep Bajema, Lucas van Royen,  Ruby Greeve, studenten HvA. Fotografie: Max Linsen en Marja Sonneveld, Ingrid de Groot, Mo Verlaan, Huib van Wersch en anderen. Geluid: Kees van Zelst. Grafisch ontwerp: Arnold Weel. PR en tekst: Marlene Rooseman. Productie: Emma Terra, Itie Langeland, Ko Schuurman, Mike Koning, Mirjam Makkenze, Robin Verkeek. Website: Kees Lamper, Ida van der Lee.

Samenwerkingen: ABG Parochie, Amsterdams 4 en 5 mei comité, Amsterdams Archief, Cultuur Ondernemen, Dynamo, Geheugen van Oost, gemeente Amsterdam Stadsdeel Oost, Grafisch Werkcentrum Amsterdam, Hogeschool van Amsterdam /BOOT, Joods Historisch Museum, Live Oost Festival – de Rode Loper, Nationaal Comité 4 en 5 mei, Oorlog in mijn Buurt, Rode Loper op School, stichting Allerzielen Alom, vereniging Assadaaka, stichting Amsterdams Stadshout, woonzorgcentrum Kastanjehof. Basisscholen: Barbaraschool, De Kaap, De Kleine Kapitein. St Lidwinaschool, Linnaeusschool. Middelbare scholen: Ignatius Lyceum, Metis Montessori Lyceum, Montessori College Oost, Nicolaas Gymnasium. Sponsoren: Albert Heijn, bakkerij Hartog, bloemenkraam Middenweg, hotel Manor, Koninklijk Instituut voor de Tropen, Amsterdams Stadshout, Student Verhuisservice. 

Contact

Telefoon: +31 06 41 38 28 31 E-mail:ida[at]idavanderlee.nl